Artık saniye kaldırılıyor: Zaman ölçümünde köklü değişiklik

Uluslararası zaman ölçüm yetkilileri, artık saniye uygulamasını sonlandırmayı amaçlayan bir teklifin oylamasına hazırlanıyor.

Artık saniye, Dünya'nın dönüşü ile telekomünikasyon, güç şebekeleri ve bilgisayarlar gibi kritik altyapılarda kullanılan küresel zaman standardı arasında küçük ama önemli bir köprü görevi görüyor.

1972'den bu yana küresel saatlere 27 kez eklenen artık saniye, iki zaman sisteminin uyum içinde işlemesini sağlıyordu.

Bu sistemlerden biri gözlemevlerinin ölçtüğü astronomik zaman, diğeri ise hassas atom saatlerinin belirlediği Eşgüdümlü Evrensel Zaman. İki yöntem arasındaki fark ise Dünya'nın düzgün ve sabit bir hızla dönmemesinden, yalpalamasından kaynaklanıyor.

Dünya'nın yalpalamasına Ay'ın çekim gücü, gezegenin çekirdeğindeki hareketler ve iklim krizi nedeniyle kutuplardaki buzulların erimesiyle yüzeydeki su ve buz kütlelerinin yer değiştirmesi yol açıyor.

Artık saniyeler bu iki sistem arasında bir uzlaşma işlevi görüyordu. Çoğu insan artık yılları fark etse de artık saniyeleri fark etmiyordu.

Altyapılarda yaşanan sorunlar

Düzensiz aralıklarla eklenen ve yalnızca altı ay önceden duyurulan artık saniyeler, veri sunucuları, yüksek frekanslı finansal işlem sistemleri ve hassas zaman ölçümüne dayanan diğer altyapıların işletmecilerini zorluyordu.

2012'de eklenen fazladan saniye büyük sosyal medya ağlarını ve uçak rezervasyon sistemlerini çökertti. 2016 yılının sonunda eklenen en son artık saniyede ise bulut hizmet sağlayıcılarının müşterileri kısa süreli kesintiler yaşadı. Teknoloji devleri de bu uygulamanın kaldırılmasını talep ediyordu.

Oylama süreci ve takvim

Ölçüm standartlarını belirleyen hükümetler arası kuruluş Uluslararası Ağırlıklar ve Ölçüler Bürosu'na üye 69 ülke, artık saniyenin kaldırılmasına ilişkin kararı oylayacak. Kararın kabul edilmesi halinde yürürlük tarihi Mayıs 2027 olarak belirlendi.

Atom saatleri ilk kullanıma girdiğinde navigasyon araçları geleneksel yöntemlere dayandığı için astronomik zamana bağlı kalmak önemliydi. GPS'in yaygınlaşmasıyla bu gereklilik ortadan kalktı.

Büro üyeleri Eşgüdümlü Evrensel Zaman'a geçişi 20 yılı aşkın süredir tartışıyordu. 2022'deki son toplantılarında üye ülkeler, artık saniyenin 2035'e kadar kademeli olarak kaldırılmasını öngören bir karar almıştı.

Görüşmelere aciliyet kazandıran ise daha önce görülmemiş bir olasılık. Uzmanlara göre yakın gelecekte bir saniye eklemek yerine bir saniye çıkarmak, yani negatif artık saniye uygulamak gerekebilir.

Dünya'nın dönüşünün uzun vadeli eğilimi yavaşlıyor olsa da kısa vadede hızlanıyor gibi görünüyor. Bu durum, astronomik zaman ile atom zamanını eşitlemek için Eşgüdümlü Evrensel Zaman'dan bir saniyenin çıkarılmasını gerektirebilir.

Bir saniyenin silinmesi şimdiye kadar hiç denenmedi ve dijital dünyada karmaşaya yol açabilir. Büro, kritik altyapı işletmecilerinin böyle bir adıma hazırlıksız olduğunu açıkladı.

Önerinin kapsamı

Öneriye göre atom zamanının astronomik zamandan kademeli olarak uzaklaşmasına izin verilecek. Böylece resmi zaman ölçümü Dünya'nın dönüşünden bağımsız hale gelecek ve saatlere bir daha artık saniye eklenmeyecek.

Öneri, atom zamanı ile astronomik zaman arasındaki en fazla farkın bir saati geçmemesini tavsiye ediyor. Bu farkın oluşması ise 3 bin yıldan fazla sürecek.

Bu noktaya gelindiğinde bir artık saat uygulamasına geçip geçilmeyeceğine ise gelecek nesiller karar verecek.