Büyük köpekler neden küçük köpeklerden hızlı yaşlanıyor? Yeni araştırma yanıt arıyor

Hayvanlar aleminde genellikle büyük canlıların daha uzun yaşadığı bilinse de köpeklerde durum tersine işliyor; küçük ırk köpeklerin büyük ırklara göre daha uzun ömürlü olma eğiliminde olduğu uzun süredir gözlemleniyor. Ancak bilim insanları bunun nedenini şimdiye kadar tam olarak çözemedi.

Yeni bir araştırma ise bu farkın kökeninde köpek DNA'sı ve LINE1 adı verilen, "sıçrayan gen" olarak bilinen bir yapının bulunduğunu öne sürüyor.

Kendini kopyalayabilen LINE1 genleri, genetik yapıya kendi çoğaltılmış nüshalarını yerleştirebiliyor. Normalde bu genler, gen aktivitesini düzenleyen "DNA metilasyonu" süreciyle kontrol altında tutuluyor. Metilasyon azaldığında ise bu genlerin etkinliği artarak DNA'da hasara yol açabiliyor ve yaşlanmayı hızlandırabiliyor.

864 köpeğin analizi

ABD genelinde bir yılı aşkın süredir yürütülen Köpek Yaşlanma Projesi kapsamındaki 864 köpek üzerinde yapılan yeni analiz, dikkat çekici bir sonuç ortaya koydu: Büyük köpekler, küçük köpeklere kıyasla yüzde 35 daha fazla LINE1 gen metilasyonu kaybediyor.

Arizona Eyalet Üniversitesi'nden araştırmacı ve çalışmanın yazarlarından Blaise Mariner, bulguyu şöyle değerlendiriyor: "Bu, köpeklerde iyi bilinen boyut-yaşam süresi dengesiyle örtüştüğünü gördüğümüz en net moleküler işaretlerden biri."

Bu tablo, büyük köpeklerdeki daha hızlı yaşlanmanın en azından kısmen bu "sıçrayan genler" üzerindeki kontrolün zayıflamasından kaynaklanabileceğine işaret ediyor.

Cinsiyete göre beklenmedik fark

Çalışma, büyük köpekler arasında erkek ve dişiler arasında da farklar bulunduğunu gösterdi. Dişi büyük köpeklerde LINE1 gen sıçramasının daha fazla yaşanabileceği saptandı. Çalışmanın ortak yürütücülerinden Brianah McCoy, bu sonucun "beklenmedik" olduğunu belirtiyor.

Bu bulgu, X kromozomunun nasıl düzenlendiğine dair mevcut varsayımları sorgulatırken epigenetik yaşlanmanın ne kadar karmaşık olduğunu da gözler önüne seriyor.

Uzmanlar daha önce, büyük köpeklerin daha hızlı yaşlanma oranları ve daha kısa ömürle ilişkili olduğunu belirlemişti; ancak bu farkın arkasındaki nedeni tam olarak açıklayamamıştı. Arizona Üniversitesi'nin yakın tarihli bir çalışması da büyük köpeklerin beyinlerinin küçük köpeklerinkinden daha hızlı yaşlanmadığını ortaya koyarak, bu hayvanların bilişsel gerileme yaşamadan öldüğüne işaret etti.

Sırada ne var?

LINE1 aktivitesinin yaşlanmanın nedeni mi yoksa sonucu mu olduğunu belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var. Yine de araştırmacılar, elde edilen bulguların hem köpeklere hem de insanlara fayda sağlayabileceğini ve bilim insanlarının büyük köpeklerin ömrünü uzatacak yöntemler geliştirmesine katkı sunabileceğini umuyor.

Arizona Eyalet Üniversitesi'nden öğretim üyesi ve çalışmanın kıdemli yazarı Noah Snyder-Mackler, "Tek bir tür içinde yaşam süresi açısından çarpıcı farklılıklar sergilediği için köpekler, yaşlanmayı anlamada olağanüstü bir model sunuyor" diyor. Snyder-Mackler ayrıca "Çalışmamız, transpozonların memelilerde yaşlanma sürecinin temel bir parçası olabileceğine işaret ediyor" diye ekliyor.

Eğer bu doğrulanırsa, bu unsurları ya da onları düzenleyen mekanizmaları hedef almak, insanlarda sağlıklı yaşam süresini uzatmaya yönelik gelecekteki tedavilerde umut verici bir yol olabilir.